Op het internet wemelt het van de samenzweringstheorieën. De aarde is hartstikke plat, er heeft nooit iemand een voet op de maan gezet, dat het klimaat zou veranderen is een verzinsel, en we worden in het geheim geregeerd door een kleine kwaadaardige elite die de hele mensheid wil onderwerpen aan haar wil. De theorieën zijn vaak te gek voor woorden maar toch worden ze op sociale media breed gedeeld en geloven meer mensen dan je denkt erin.
Nu is er Complot. De spannendste samenzweringstheorieën (en zijn ze waar?)”, waarin de grootmeester van de Nederlandse non-fictie voor jongeren, Jan Paul Schutten, zich over het fenomeen buigt. Hij onderzoekt acht bekende complottheorieën en doet dat, heel overzichtelijk, volgens een vast stramien. Na een korte inleiding volgen een uiteenzetting van het complot, een tijdlijn, de argumenten van de believers en de bewijzen van de wetenschappers en een slotoordeel.
Complottheorieën zijn op zich al fascinerend, maar Schutten weet het geheel door zijn immense verteltalent nog aantrekkelijker te maken. Hij maakt slim gebruik van diverse stijlen, van lijstjes tot interviews, schrijft helder en speels, doorspekt alles met veel humor en spreekt de lezer regelmatig rechtstreeks aan. Zo laat hij de lezer zelf nadenken over deze theorieën.
Maar hij gaat nog een stapje verder. Met info over bevestigingsdenken, over veelgemaakte denkfouten, drogredeneringen en zelfs het scheermes van Ockham geeft hij de lezer ook zeer waardevolle handvaten om zelf kritisch te leren oordelen en nepnieuws te onderscheiden van echt nieuws.
Mooi is hoe Schutten de theorieën wel overtuigend ontkracht, maar de complotdenkers niet wegzet als idioten. Immers, niemand is vrij van denkfouten, en dus is ieder van ons gevoelig voor complottheorieën.
Veel aandacht is gegaan naar de vormgeving, compleet met halflinnen band en tal van spannende, dan weer grappige, steeds verhelderende prenten van Koen Aelterman.
Met Complot leverde Jan Paul Schutten een zoveelste proeve van vakmanschap af. De materie is best complex, maar Schutten brengt ze op een bijzonder toegankelijke en enthousiaste manier. Een prikkelend en tot de verbeelding sprekend, maar vooral belangrijk boek.
